واکاوی فرآیند شکل‌گیری درک مفهومی و موانع یادگیری مفاهیم پایه شیمی معدنی از منظر نومعلمان شیمی
کد مقاله : 1112-CHEMCONF8 (R1)
نویسندگان
امیرحسین چشمه خاور *
چکیده مقاله
درک مفهومی مبانی شیمی معدنی به‌دلیل ماهیت انتزاعی مفاهیم آن برای یادگیرندگان دشوار است. بیشتر پژوهش‌های پیشین بدفهمی‌ها را به‌صورت کمّی و مقطعی سنجیده‌اند و تحلیل فرآیندمحور شکل‌گیری مفهوم مغفول مانده است. این پژوهش فرآیند شکل‌گیری درک مفهومی و موانع یادگیری مفاهیم پایه شیمی معدنی را از منظر نومعلمان شیمی واکاوی می‌کند. پژوهش با رویکرد کیفی و به روش نظریه داده‌بنیاد بر اساس دیدگاه اشتراوس و کوربین انجام شد. مشارکت‌کنندگان از میان نومعلمان شیمی به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها با مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته گردآوری شده و پس از ۱۲ مصاحبه به اشباع نظری رسید. تحلیل داده‌ها با مقایسه‌ی مداوم و کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد. این تحلیل به استخراج ۳۳ کد اولیه، ۱۱ کد محوری و ۱۰ مقوله‌ی اصلی انجامید. هشت مقوله موانع یادگیری بودند: محدودیت تجسم فضایی، یادگیری حفظی، فهم ناقص روندها ، ابهام در ساختارهای بلوری، کمبود ابزارهای آموزشی، انتزاعی بودن مفاهیم بنیادین، دشواری عبور از مدل‌های ساده به پیشرفته و شکاف دانش محتوایی و پداگوژیک محتوا. دو مقوله‌ی دیگر فرآیند شکل‌گیری مفهوم و راهبردهای معلمان را نشان دادند. درک مفهومی از اصطکاک ذهنی، حل مسائل چالشی، توضیح مفاهیم به دیگران و بیان صریح دانش ضمنی شکل می‌گیرد. راهبردهای نومعلمان شامل مقدم‌داشتن «چرا» بر «چه»، پرسش‌گری، مدل‌های دست‌ورز و تشبیه، و تصریح حدود اعتبار مدل‌ها بود. نتایج نشان داد دشواری یادگیری شیمی معدنی تنها از انتزاعی بودن محتوا ناشی نمی‌شود و شیوه‌های آموزش دانشگاهی شامل تأکید بر حفظیات، آموزش جزیره‌ای مدل‌ها، کمبود ابزارهای تجسم و غفلت از دانش پداگوژیک محتوا نیز در آن سهم دارند.
کلیدواژه ها
درک مفهومی، شیمی معدنی، نومعلمان، نظریه داده‌بنیاد، موانع یادگیری، دانش محتوایی پداگوژیک
وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی