شناسایی ظرفیت‌های روش‌های ترسیم هندسی برای آموزش ساختار لوئیس و هندسه مولکولی: تحلیلی میان‌رشته‌ای بر محتوای کتاب‌های درسی شیمی دوره متوسطه دوم
کد مقاله : 1091-CHEMCONF8 (R1)
نویسندگان
سهراب عظیم پور *1، مریم اسماعیلی دهق2، جعفر عظمت3
1گروه آموزش ریاضی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2دکتری برنامه ریزی درسی، دبیر ریاضی، آموزش‌و‌پرورش، تبریز، ایران
3گروه آموزش شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده مقاله
آموزش ساختار لوئیس و هندسه مولکولی به دلیل ماهیت نمادین و فضایی این مفاهیم، با چالش‌هایی در بازنمایی و درک روابط ساختاری مولکول‌ها همراه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ظرفیت‌های بالقوه روش‌های ترسیم هندسی، شامل ترسیم در دستگاه مختصات دکارتی، ساخت با پرگار و خط‌کش و بهره‌گیری از تقارن محوری، در طراحی فعالیت‌های مکمل آموزش ساختار لوئیس و هندسه مولکولی انجام شد. این پژوهش از نوع کیفی و با روش تحلیل محتوای جهت‌دار صورت گرفت. پیکره پژوهش شامل تمامی کتاب‌های شیمی پایه‌های دهم، یازدهم و دوازدهم دوره متوسطه دوم، چاپ ۱۴۰۴، بود. جمله‌ها، شکل‌ها، فعالیت‌ها و پرسش‌های مرتبط با ساختار لوئیس، هندسه مولکولی و ارتباط ساختار با خواص مواد، بر اساس چک‌لیست محقق‌ساخته و با تکیه بر مقوله‌های ازپیش‌تعیین‌شده و کدهای برآمده از تحلیل، بررسی شدند. برای افزایش اعتبار تحلیل، چک‌لیست به تایید متخصصان آموزش شیمی رسید و کدگذاری با بازبینی همکار و بازکدگذاری پس از دو هفته، از نظر کیفی بررسی شد.
یافته‌ها نشان داد کتاب‌های پایه‌های دهم و یازدهم، ظرفیت‌هایی برای به‌کارگیری بازنمایی‌های هندسی در تحلیل شکل مولکول‌ها، زاویه‌های پیوندی، قطبیت، ارتباط ساختار با برخی خواص مواد و بررسی ساختار پلیمرها فراهم می‌کنند؛ درحالی‌که در کتاب پایه دوازدهم، محتوای مستقیمی درباره هندسه مولکولی شناسایی نشد. نتایج، فرصت‌هایی برای طراحی فعالیت‌های مکمل میان‌رشته‌ای و پیوند دانش هندسی و شیمیایی آشکار می‌سازد. بااین‌حال، روش‌های ترسیم هندسی جایگزین بازنمایی‌های متعارف شیمی نیستند و اثربخشی آموزشی آن‌ها، به دلیل ماهیت توصیفی پژوهش و عدم اجرای مداخله آموزشی، نیازمند بررسی تجربی است.
کلیدواژه ها
روش‌های ترسیم هندسی، ساختار لوئیس، هندسه‌ مولکولی، آموزش میان‌رشته‌ای، آموزش شیمی، تحلیل محتوای جهت‌دار و کتاب‌های درسی شیمی.
وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی