توسعه و اعتبارسنجی اولیه چارچوبی مبتنی بر شواهد برای ارزیابی کتاب‌های درسی شیمی با تأکید بر سواد علمی، کاوشگری، تفکر سیستمی، پایداری، استدلال و تصمیم‌گیری
کد مقاله : 1017-CHEMCONF8 (R1)
نویسندگان
سلمی احسانی تیلمی *
گروه آموزش شیمی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665 تهران، ایران
چکیده مقاله
کتاب‌های درسی شیمی علاوه بر انتقال مفاهیم علمی، می‌توانند فرصت‌هایی برای تقویت سواد علمی، کاوشگری، تفکر سیستمی، توجه به پایداری، استدلال علمی و تصمیم‌گیری فراهم کنند. پژوهش حاضر با هدف توسعه و اعتبارسنجی اولیه چارچوبی مبتنی بر شواهد برای ارزیابی کتاب‌های درسی شیمی دوره متوسطه انجام شد. روش پژوهش، سنتز کیفی شواهد حاصل از ۱۴ مطالعه علمی مرتبط با آموزش شیمی بود. داده‌ها از طریق استخراج شواهد، کدگذاری باز، مقایسه مستمر، کدگذاری محوری و تبدیل سازه‌های آموزشی به شاخص‌های قابل مشاهده در کتاب درسی تحلیل شدند. یافته‌ها به شناسایی هفت بُعد شامل سواد علمی، یادگیری شیمی مبتنی بر کاوشگری، تفکر سیستمی، پایداری و شیمی سبز، مسائل اجتماعی ـ علمی، استدلال علمی و تصمیم‌گیری شیمیایی منجر شد. سپس ۱۶ شاخص پیشنهادی در اختیار ۶ متخصص آموزش شیمی قرار گرفت و میزان ارتباط، وضوح و نمایندگی آن‌ها بررسی شد. مقدار کلی شاخص روایی محتوایی مقیاس برابر با 0/92 به دست آمد. بیشتر شاخص‌ها از توافق مطلوب متخصصان برخوردار بودند، اما برخی شاخص‌ها برای افزایش وضوح مفهومی و قابلیت کاربرد در تحلیل کتاب‌های درسی نیازمند اصلاح تشخیص داده شدند. چارچوب پیشنهادی می‌تواند مبنایی برای تحلیل نظام‌مند کتاب‌های درسی شیمی، مطالعات تطبیقی برنامه درسی و توسعه ابزارهای ارزیابی فراهم کند.
کلیدواژه ها
کتاب درسی شیمی، آموزش شیمی، سواد علمی، کاوشگری، تفکر سیستمی، اعتبارسنجی محتوا.
وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی