تحلیل بازنمایی سه‌گانه و عمق شناختی مفاهیم شیمیایی در کتاب زیست‌شناسی ۱ پایه دهم
کد مقاله : 1010-CHEMCONF8 (R2)
نویسندگان
خدیجه خلیفی *1، ایمان مرداسی2، آیدا التیام نیا2
1دانشگاه فرهنگیان استان خوزستان
2دانشگاه فرهنگیان
چکیده مقاله
درک عمیق پدیده‌های زیستی در سطح سلولی و مولکولی نیازمند فهم زیربنایی مفاهیم شیمی است؛ با این حال، انتقال ناکافی و نامتوازن میان سطوح بازنمایی شیمیایی و محدود ماندن فعالیت‌ها به سطوح شناختی خاص، از چالش‌های عمده یادگیری و ایجاد کج‌فهمی در دانش‌آموزان به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با رویکردی ارزشیابی ـ تحلیلی و به منظور آسیب‌شناسی این خلأ، به دنبال پاسخ به دو پرسش بنیادین بود: ۱) مفاهیم شیمیایی مرتبط با پدیده‌های زیستی در کتاب درسی چگونه در قالب مثلث بازنمایی جانستون توزیع شده‌اند؟ و ۲) فعالیت‌ها و پرسش‌های کتاب تا چه اندازه به سطوح عالی تفکر و عمق شناختی می‌پردازند؟ بدین منظور، محتوای مرتبط با مولکول‌های زیستی، آب و اسمز، غشا و انتقال مواد و تنفس یاخته‌ای در کتاب زیست‌شناسی ۱ پایه دهم بررسی شد. واحدهای تحلیل شامل متن، شکل، نمودار، کادر آموزشی، فعالیت و پرسش بود. در مجموع، ۴۳ واحد محتوایی و ۷۱ مورد بازنمایی شناسایی شد. یافته‌ها نشان داد بازنمایی زیرمیکروسکوپی با 9/47 % بیشترین سهم و بازنمایی‌های درشت‌مقیاس (6/29 %) و نمادی (5/22 %) در رتبه‌های بعدی قرار دارند؛ به‌ویژه در تبیین ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی آب و پدیده اسمز، کمبود آشکاری در بازنمایی نمادی دیده می‌شود. همچنین، تحلیل ۱۲ فعالیت و پرسش نشان داد سطوح «فهمیدن» و «تحلیل کردن» (هرکدام 3/33 %) غالب بوده، اما سطوح عالی‌تر نظیر «ارزشیابی» کاملاً غایب است. در نتیجه، این ارزشیابی نشان می‌دهد که کتاب درسی با وجود ظرفیت‌های مناسب، در توازن سطوح سه‌گانه و درگیرسازی فراگیران در سطوح شناختی بالا (به‌ویژه نقد مدل‌ها) دارای کاستی‌هایی است که نیازمند بازنگری می‌باشد.
کلیدواژه ها
بازنمایی سه‌گانه، عمق شناختی، مفاهیم شیمیایی، زیست‌شناسی ۱، جانستون، بلوم
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر